ඉලක්කම්වලින් අනාගතය දුටු ගැහැනිය

ඉලක්කම්වලින් අනාගතය දුටු ගැහැනිය

1815 දී ලන්ඩනයේ උපන් ඇඩා (Ada Lovelace), ප්‍රකට කවියෙකු වූ බයිරන් සාමිවරයාගේ (Lord Byron) එකම දියණියයි. ඇය ඉපදී මාසයකින් ඇගේ දෙමව්පියන් වෙන් වූ අතර, ඇගේ මව වන ඈන් ඉසබෙලා බයිරන් හට අවශ්‍ය වූයේ තම දියණිය පියා මෙන් කවියෙකු වීම වැළැක්වීමටයි. මේ නිසා ඇය ඇඩාට කුඩා කල සිටම දැඩි ලෙස ගණිතය සහ තර්ක ශාස්ත්‍රය ඉගැන්වීමට කටයුතු කළාය.

හැබැයි පුදුමය නම්, ඇඩා තුළ තිබූ පරිකල්පන ශක්තිය මවට පාලනය කිරීමට නොහැකි වීමයි. ඇඩා ගණිතය හැඳින්වූයේ "Poetical Science" (කවිකාර විද්‍යාව) ලෙසයි. ඇයට වයස 12 දී ඇය පියාඹන යන්ත්‍රයක් සැලසුම් කිරීමට උත්සාහ කළ අතර, ඒ වෙනුවෙන් ඇය කුරුල්ලන්ගේ ව්‍යුහය සහ විවිධ ද්‍රව්‍යවල බර ගැන පර්යේෂණ පත්‍රිකා පවා ලියා තිබුණා.

ඇඩාගේ ජීවිතය වෙනස් වුණේ ඇයට වයස 17 දී චාල්ස් බැබේජ් (Charles Babbage) මුණගැසුණු පසුවයි. බැබේජ් ඒ දිනවල "Analytical Engine" (විශ්ලේෂණ එන්ජිම) නමැති දැවැන්ත, යාන්ත්‍රික ගණනය කිරීමේ යන්ත්‍රයක් නිර්මාණය කරමින් සිටියා. බොහෝ දෙනෙක් මෙය දුටුවේ නිකන්ම "කැල්කියුලේටරයක්" ලෙස පමණි. නමුත් ඇඩා තුළ තිබූ අසාමාන්‍ය බුද්ධියට මෙහි තිබූ සැබෑ වටිනාකම පෙනුනා.

1842 දී, ඉතාලි ජාතික ගණිතඥයෙකු බැබේජ්ගේ යන්ත්‍රය ගැන ලියූ ලිපියක් පරිවර්තනය කිරීමට ඇඩාට භාර වුණා. ඇය එය පරිවර්තනය කරනවා පමණක් නොව, ඒ සඳහා ඇයගේම දීර්ඝ "සටහන්" (Notes) කිහිපයක් එකතු කළා. මෙම සටහන් මුල් ලිපියට වඩා තුන් ගුණයකින් දිගු වුණා.

මෙහි ඇති වැදගත්ම කොටස වුණේ එම යන්ත්‍රය හරහා "Bernoulli Numbers" නමැති සංකීර්ණ ගණිතමය අනුපිළිවෙලක් ගණනය කරන්නේ කෙසේද යන්න ගැන ඇය ලියූ සටහනයි.

මෙය ඉතිහාසයේ යන්ත්‍රයක් සඳහා ලියන ලද පළමු පියවරෙන් පියවර උපදෙස් මාලාව හෙවත් ලොව පළමු "Computer Program" එක ලෙස සැලකෙනවා. මේ නිසා ඇය ලොව පළමු පරිගණක ක්‍රමලේඛිකාව (The World's First Computer Programmer) ලෙස ඉතිහාසයට එක්වුණා.

ඇඩා ලව්ලේස්ගේ සැබෑ දක්ෂතාවය තිබුණේ ගණිතය තුළ පමණක් නොවේ; ඇය කළ පරිකල්පනය තුළයි. බැබේජ් සිතුවේ ඔහුගේ යන්ත්‍රයට කළ හැක්කේ සංඛ්‍යා සමඟ සෙල්ලම් කිරීම පමණක් බවයි. නමුත් ඇඩා මෙසේ ලිව්වාය:

"මේ යන්ත්‍රයට ඉලක්කම් පමණක් නොව, සංගීත ස්වර හෝ චිත්‍ර ඇඳීමේ උපදෙස් පවා තේරුම් ගත හැකි නම්, අනාගතයේදී මේවා මගින් සංගීතය නිර්මාණය කිරීමට පවා හැකිවනු ඇත."

අද අපි පරිගණකයෙන් Spotify හරහා සිංදු අහන විට හෝ කෘතිම බුද්ධිය (AI) මගින් චිත්‍ර අඳින විට සිදු වන්නේ මීට වසර 200කට පෙර ඇඩා ලව්ලේස් දුටු එම සිහිනය සැබෑ වීමයි.

ඇඩා ලව්ලේස් (Ada Lovelace) 1852 දී, වයස අවුරුදු 36 ක් වැනි කෙටි කාලයකින් මිය ගියා. නමුත් ඇයගේ සටහන් නැවත සොයාගැනුණේ වසර 100කට පමණ පසුව පරිගණක තාක්ෂණය දියුණු වන යුගයේදීයි. ඇයට උපහාරයක් ලෙස ඇමරිකානු ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව ඔවුන්ගේ එක් පරිගණක භාෂාවක් "Ada" ලෙස නම් කළා.

ඇඩා අපට කියා දුන් ලොකුම පාඩම නම්, විද්‍යාවට සහ තාක්ෂණයට "නිර්මාණශීලීත්වය" එකතු කළ විට කළ නොහැක්කක් නොමැති බවයි. ඇය තමාටම කියාගත් පරිදි ඇය සැබවින්ම "පරිගණක ලෝකයේ ඉන්ද්‍රජාලිකයා" (Enchantress of Numbers) වුණා.