හංගේරියානු බුද්ධිමතුන්ගේ රහස

අඟහරු ලොවෙන් ආ මිනිස්සු": ලෝකය වෙනස් කළ හංගේරියානු බුද්ධිමතුන්ගේ රහස

දෙවන ලෝක යුද්ධය කාලයේ ඇමරිකාවේ "මෑන්හැටන් ව්‍යාපෘතියේ" (Manhattan Project) වැඩ කළ විද්‍යාඥයන් ගැන පුදුම කතාවක් තිබුණා. ඔවුන් කොතරම් අසාමාන්‍ය ලෙස බුද්ධිමත්ද කියනවා නම්, අනෙක් සහයකයන් විහිළුවට කිව්වේ මොවුන් හංගේරියාවෙන් ආපු "අඟහරු ලොවේ ජීවීන්" (Martians) කියලයි.

මෙය විහිළුවක් වුවත්, හංගේරියාව වැනි කුඩා රටකින් එකම කාලයකදී ලෝකය හොල්ලන බුද්ධිමතුන් පිරිසක් බිහිවීම ලෝකයටම අභිරහසක් වුණා. හංගේරියාවේ එකම එක උසස් පාසලකින් බිහිවුණු මේ පිරිස, අපි අද පාවිච්චි කරන පරිගණකය සහ පරමාණුක ශක්තිය ලෝකයට හඳුන්වා දුන්නා යැයි කිවහොත් ඔබ පුදුම වේවි.

හංගේරියානු දක්ෂයන්ගේ රහස තිබුණේ ඔවුන්ගේ පාසල් පොත්වල නොව, ඔවුන් ඉගෙන ගත් ක්‍රමයේයි. හංගේරියාවේ අධ්‍යාපන ප්‍රතිසංස්කරණවල පියා වූයේ මෝර් වොන් කාර්මන් (Mór von Kármán) ය. ඔහු Minta Gymnasium නම් පාසල ආරම්භ කරමින් කියා සිටියේ ළමයින්ට සූත්‍ර කටපාඩම් කරවීම නිෂ්ඵල බවයි. "මින්ටා" (Minta) පාසලේ නීතිය වුණේ මෙයයි: "විද්‍යාව පාඩම් කරන්න එපා, එය සොයාගන්න!"

මේ පාසලේ ගුරුවරයා පන්තියට පැමිණ නියමයක් (Theory) ඉගැන්නුවේ නැහැ. ඒ වෙනුවට සිසුන්ට මිනුම් උපකරණ ලබා දී දත්ත එකතු කිරීමට පැවසුවා.

උදාහරණයක් ලෙස සිසුන් විවිධ ප්‍රමාණයේ රවුම් මැන බැලුවා. එහිදී පරිධිය (Circumference) විෂ්කම්භයෙන් (Diameter) බෙදූ විට සැමවිටම එකම අගයක් (pi = 3.14) ලැබෙන බව ඔවුන් විසින්ම සොයා ගත්තා.

මෙමගින් සිසුන් තුළ "ප්‍රශ්න ඇසීමේ" සහ "විශ්ලේෂණය කිරීමේ" හැකියාව උපරිමයෙන් වර්ධනය වුණා.

මේ පාසලේ සිටි ගුරුවරු සාමාන්‍ය ගුරුවරුන් වුණේ නෑ. ලාස්ලෝ රාට්ස් (László Rátz) වැනි ගුරුවරුන් තමන්ගේ විෂය පිළිබඳ මහාචාර්යවරුන් හා සමාන දැනුමක් තිබූ අයයි.

ඔවුන් දක්ෂ සිසුන්ව හඳුනාගෙන, ඔවුන්ට පාසල් විෂය මාලාවෙන් ඔබ්බට ගිය දැනුම ලබා දුන්නා. නූතන පරිගණකයේ පියා ලෙස සැලකෙන ජෝන් වොන් නියුමන් (John von Neumann) කුඩා කාලයේදීම මහාචාර්යවරුන් සමඟ ගණිතය සාකච්ඡා කළේ මෙවැනි ගුරුවරුන්ගේ උදව්වෙන්.

මේ විද්‍යාඥයන් ජීවත් වුණේ යුද්ධයෙන් සහ දේශපාලන අස්ථාවරත්වයෙන් පීඩා විඳි රටකයි. 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී යුදෙව් විරෝධී රැළි සහ දේශපාලන අස්ථාවරත්වය හංගේරියාව පුරා පැතිර ගියේය. මෙම විද්‍යාඥයන් බොහොමයක් යුදෙව් පවුල්වලින් පැමිණි අය වූ බැවින්, ඔවුන්ට තම මව්බිම තුළම "පිටස්තරයන්" වීමට සිදු වුණා.

මෙම අනාරක්ෂිත බව නිසා ඔවුන් තුළ "අසාමාන්‍ය දෙයක් නිර්මාණය කිරීම හෝ නැතිනම් වඳ වී යාමට මුහුණ දීම" (Produce the unusual or face extinction) යන මානසිකත්වය ගොඩනැගුණා. ඔවුන්ට ගණිතය සහ භෞතික විද්‍යාව යනු විනෝදාංශයක් පමණක් නොව, ලෝකය වෙනස් වන ආකාරය කලින් වටහාගෙන තම ජීවිත ආරක්ෂා කර ගැනීමට තිබූ එකම මාර්ගය වුණා. මේ දැඩි පීඩනය සහ "සෑමවිටම අන් අයට වඩා පියවරක් ඉදිරියෙන් සිටිය යුතුය" යන දැඩි අවශ්‍යතාවය, ඔවුන්ව සාමාන්‍ය මිනිසුන්ට වඩා වේගයෙන් සහ ගැඹුරින් සිතන "අඟහරු වැසියන්" බවට පත් කළා.

මෙම "අඟහරු වැසියන්" පිරිස අපේ නූතන ලෝකය ගොඩනැගීමට දුන් දායකත්වය අති විශාලයි. ඔවුන් කළ සේවය ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර දෙකකින් කැපී පෙනෙනවා. පළමුවැන්න නම් පරිගණක තාක්ෂණයයි. ජෝන් වොන් නියුමන් නිර්මාණය කළ "වොන් නියුමන් ආකෘතිය" (Von Neumann Architecture) නිසා තමයි අද අපේ ස්මාර්ට් ෆෝන් සහ ලැප්ටොප් වලට එකවර වැඩ කිහිපයක් මතක තබාගෙන වේගයෙන් ක්‍රියාත්මක වෙන්න පුළුවන් වෙලා තිබෙන්නේ.

දෙවැන්න නම් න්‍යෂ්ටික විද්‍යාවයි. ලියෝ සිලාඩ් පරමාණුක ශක්තිය මුදාහරින "දාම ප්‍රතික්‍රියාව" (Chain Reaction) ගැන ලෝකයට මුලින්ම කියා දුන් අතර, ඉයුජින් විග්නර් සහ එඩ්වඩ් ටෙලර් එම දැනුම පරමාණුක බලශක්තිය නිපදවීම දක්වා දියුණු කළා. මේ තාක්ෂණයන් නිසා අද අපිට විදුලිය නිපදවීමේ සිට පිළිකා රෝගීන්ට ප්‍රතිකාර කිරීම දක්වා බොහෝ දේ කරගන්න පුළුවන් වෙලා තියෙනවා. කෙටියෙන් කිව්වොත්, අද අපි ජීවත් වෙන මේ ඩිජිටල් සහ තාක්ෂණික ලෝකයේ අත්තිවාරම දැමුවේ මේ හංගේරියානු විද්‍යාඥයන් පිරිසයි.

අද ලෝකයේ අපි විභාග සමත් වෙන්න කරුණු කටපාඩම් කරනවා. නමුත් මේ "අඟහරු වැසියන්ගේ" කතාවෙන් අපට පෙනෙන්නේ, සැබෑ බුද්ධිය ලැබෙන්නේ ප්‍රශ්න ඇසීමෙන් සහ අලුත් දේ අත්හදා බැලීමෙන් බවයි.

ඔබත් කරුණු කටපාඩම් කරනවා වෙනුවට, "ඇයි මේ දේ මෙහෙම වෙන්නේ?" කියා ප්‍රශ්න කිරීමට පටන් ගත්තොත්, ඔබත් හෙට ලෝකය වෙනස් කරන "අඟහරු වැසියෙක්" විය හැකියි!